BİR İNSANIN HİKÂYESİNİ TAMAMLAMAK

BİR İNSANIN HİKÂYESİNİ TAMAMLAMAK

Uzun zamandır zihnimde dolaşan bir soruya yanıt arıyorum: İnsanın duygusal anlamda en temel ihtiyacı nedir?

Güvenmek, sevilmek, bir yere ait olmak, değerli hissetmek… Hepsinin hayatımızda ayrı bir yeri var. Bu sorunun etrafında her dolaştığımda aklıma aynı sözcük geliyor: Anlaşılmak.

Kendimizi bir başkasına anlatabilmek, söylediklerimizin hemen bir hükme bağlanmadan dinleneceğini bilmek, niyetimizin merak edilmesi, duygularımızın küçümsenmemesi… Kısacası sürekli kendimizi açıklamak zorunda kalmadan anlaşılabileceğimizi hissetmek.

Henüz tek bir sözcük bile söyleyemeyen bir bebeği düşünelim. Ağlamasında, bakışında, yüzündeki küçücük bir değişimde dile gelmemiş ne çok şey vardır. Ona bakım veren yetişkin, bu işaretlerden ne anlatmak istediğini anlamaya çalışır. Zamanla aralarında sözcüklere ihtiyaç duymayan bir dil oluşur.

Büyüdükçe kendimizi anlatma biçimimiz değişir. Sözcükler öğrenir, cümleler kurar, yaşadıklarımıza anlam vermeye çalışırız. Ama anlaşılma ihtiyacımız değişmez. Belki de yetişkinlikte yaşadığımız iletişim sorunlarının bir kısmı, kendimizi sözcüklerle anlatmanın anlaşılmaya yetmemesinden kaynaklanır.

Peki, sözcüklerimiz karşımızdaki insana gerçekten ulaşabiliyor mu?

Son zamanlarda bu soruya daha fazla dikkat kesildim. Yüz yüze konuşurken bile birbirimizi anlamakta zorlanıyoruz. Niyetimizi açıkça ifade ettiğimizi düşündüğümüz mesajlar, karşımızdaki kişiye gerçekten ne kadar ulaşıyor?

Her birimiz olayları kendi deneyimlerimiz ve hayata dair düşüncelerimiz üzerinden değerlendiriyoruz.

Bazen birini dinlerken söylediklerinden çok, anlattıklarının bizde uyandırdığı düşüncelere odaklanıyoruz.

Başımızdan geçen bir şeyi birine anlatırken, daha sözümüzü tamamlamadan karşımızdaki insan bizi zihninde çoktan bir yere yerleştirmiş olabiliyor. Konuşmayı sürdürsek de söylediklerimiz çoğu zaman onun oluşturduğu çerçevenin dışına çıkamıyor. Belki de hiç kastetmediğimiz bir niyet bize atfediliyor. Asıl söylemek istediğimiz geri planda kalırken kendimizi tekrar tekrar açıklamak zorunda kalıyoruz.

Birini dinlerken gerçekten ne söylediğini anlamaya mı çalışıyoruz, yoksa onu zihnimizde çoktan oluşturduğumuz bir düşüncenin içinden mi dinliyoruz?

Örneğin annesini kaybeden iki kardeşi düşünelim. Yas sürecinde biri konuşmaya ihtiyaç duyarken diğeri sessizliğe çekilebilir. Kaybettikleri kişi aynı olsa da yaslarını yaşama biçimleri farklıdır. Birinin konuşma ihtiyacını, diğerinin sessizliğe duyduğu ihtiyacı anlayabilmek gerekir. Oysa çoğu zaman karşımızdakinin bizim gibi düşünmesini, bizim gibi davranmasını bekliyoruz. 

Anlaşılmakla onaylanmak arasındaki farkı da gözden kaçırabiliyoruz. Bir insan bizimle aynı fikirde olmak zorunda değil; kararlarımızı doğru bulmayabilir de. Yine de bizi anlamaya çalışmasını isteriz. Çünkü bazen ihtiyacımız olan haklı bulunmak ya da bir çözüm duymak değil, yalnızca söylediklerimizin gerçekten dinlendiğini hissetmektir.

Bunu gündelik ilişkilerimizde ne kadar yapabildiğimizi düşündüğümde aklıma sıradan konuşmalar geliyor. Biri yaşadığı sıkıntıyı anlattığında kendi deneyimlerimizi hatırlıyoruz. “Ben de benzer bir şey yaşamıştım,” deyip nasıl baş ettiğimizi anlatmaya koyuluyoruz. Belki ona yalnız olmadığını hissettirmek istiyoruz. Oysa benzer bir olay yaşamış olmak, aynı duygulardan geçtiğimiz anlamına gelmez. Belki de o sırada karşımızdaki insan sadece kendisini anlatabileceği birinin varlığını hissetmek istiyordur. Biz kendi hikâyemizi anlatırken onun hikâyesini dinlemeyi bırakıyor muyuz?

Bazen de karşımızdaki insan bizden fikir istiyor. Onun koşullarını, önceliklerini ve vazgeçemediklerini kendi hayatımızın ölçütleriyle değerlendiriyoruz. Kendi doğrularımızın onun hayatında da geçerli olabileceğini varsayıyoruz. Karşımızdakinin yerine geçtiğimizi düşünürken bile ona kendi yerimizden bakıyoruz.

“Beni dinlemiyor bile,” diye düşündüğümüz birine kendimizi niye anlatalım? "Öyle değildi, böyleydi" diye açıklamaya çalışıyoruz. "Yanlış anladın" diye devam ediyoruz. Sonra yoruluyoruz. En sonunda susuyor, anlatmaktan vazgeçiyoruz.

Belki de başkalarının da benzer bir noktada sessizleştiğini fark etmiyoruz.

Annemle konuşmalarımız geliyor aklıma. Beni dinlerdi. Ne yapmam gerektiğini söylemek yerine birlikte düşünürdük. Her zaman aynı fikirde olmazdık. Onunla konuşurken farklı düşünebileceğimi de bilirdim. Bazen daha anlatırken düşüncem değişirdi. Başlangıçta hissettiğimi sandığım duygunun başka bir şey olduğunu fark ederdim. Konuşurken kendimle ilgili yeni şeyler keşfederdim. Düşünebilmem için bana alan açtığını çok sonraları anladım. Meğer ne kıymetliymiş.

Bazen kendimi, “Annem olsaydı bilirdi,” derken buluyorum. Ne söylerdi, nasıl bir kapı aralardı, kim bilir? Yaşınız kaç olursa olsun annenizi toprağa koyduğunuzda çocukluğunuz da aynı toprağın içine giriyor.

Annemden öğrendiklerimin bugün oğlumla aramdaki ilişkide karşılığını bulduğunu hissediyorum. Oğlumla konuşurken birbirimizi sonuna kadar dinliyor, farklı bakış açılarımızın yan yana durmasına da izin veriyoruz. Benim doğrularım yaşadıklarımdan süzülerek oluştu; onun doğruları da kendi yolunda birikecek.

Bir insanı tanıdığımızdan nasıl emin olabiliyoruz ki? Kendimize bile ne hissettiğimizi, neden öyle düşündüğümüzü ya da davrandığımızı açıklayamadığımız zamanlar varken… Bir zamanlar doğru bulduğumuz düşüncelerden vazgeçebiliyor, kendimizle çelişebiliyor, hatta kendimizi bile şaşırtabiliyoruz. Öyleyse insan, kendisi için bile tamamlanmış bir hikâye değildir.

Belki de insan, başkalarının zihninde kendisi için kurulmuş bir hikâyeye indirgenmek istemiyor. O hikâyeye mahkûm edilmemeyi, değiştiğinde yeniden dinlenebilmeyi, kendisiyle çeliştiğinde hemen yargılanmamayı…

Başlangıçtaki soruma dönüyorum: İnsanın duygusal anlamda en temel ihtiyacı nedir?

Benim yanıtım hâlâ aynı: Anlaşılmak.

Anlaşılmayı beklerken kendime de dönüp bakıyorum.

Ben başkalarını ne kadar dinliyorum? Bir insan hakkında edindiğim ilk düşüncenin dışına çıkabiliyor muyum? Onu kendi doğrularımın içinden değerlendirmek yerine bilmediğim yanlarını merak ediyor, keşfetmeye çabalıyor muyum?

Şimdi kendime başka bir soru soruyorum:

Ben kimin hikâyesini, onu sonuna kadar dinlemeden tamamladım?

Mezide Yılmaz

Yazar Mezide Yılmaz

1968 yılında doğmuştur. İşletme ve Felsefe lisans eğitimlerini tamamlamış, Felsefe alanında Pedagojik Formasyon Eğitimi almıştır...[Devamını oku]
Başatılı bir şekilde üye oldunuz First Magic | Dijital Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi
Great! Next, complete checkout to get full access to all premium content.
Tekrar hoş geldiniz! Başarılı şekilde giriş yaptınız.
Giriş yapılamıyor. Lütfen tekrar deneyin.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.
Error! Stripe checkout failed.
Success! Your billing info is updated.
Billing info update failed.