
İnsanın bilinmeyenle yaptığı anlaşma
Hayat, insanın bilinmeyenle yaptığı bir anlaşmadır. Üstelik bu anlaşmanın ne şartlarını biz belirleriz ne de sonunda bizi neyin beklediğini biliriz. Yine de severiz, inanırız, söz veririz. Henüz gelmemiş günlerin içine hayaller yerleştirir, gelecekteki bir mutluluğun hatırına bugünün bazı güzelliklerinden vazgeçeriz.
Çünkü insan yalnızca yaşadıklarıyla değil, yaşayacağına inandıklarıyla da hayatına anlam verir.
Bazı kelimeler vardır, insan onları söylerken ne kadar ağır olduklarını bilmez.
Mesela, şimdilik.
Şimdilik bu işte çalışayım. Şimdilik burada yaşayalım. Şimdilik biraz daha sabredeyim.
Ne kadar masum bir kelime. İçinde geçiciliğin tesellisi, geleceğin vaadi vardır. Söylerken insanı rahatlatır. Sanki bugün katlandığımız her şeyin bir son kullanma tarihi varmış gibi.
Bir adam düşünelim.
Gençliğinde resim yapmayı severmiş. Henüz kimsenin uyanmadığı sabahlarda pencerenin önüne oturur, karşı apartmanın duvarına düşen ışığı resmedermiş. Sonra evlenmiş, çocukları olmuş. Geçim derdi, okul taksitleri, ödenmesi gereken faturalar derken fırçalarını bir kutuya kaldırmış.
Bırakmamış aslında. Yalnızca ertelemiş.
Çocuklar biraz büyüsün, borçlar azalsın, işler yoluna girsin diye beklemiş.
Yıllar sonra evde bir dolabı boşaltırken eski boya kutusunu bulmuş. Fırçaların uçları sertleşmiş, boyalar kurumuş. Bir süre elinde tutmuş onları. Gençliğinde yaptığı resimlerden birini hatırlamış. Sonra kutuyu kapatmış.
Belki yeniden resim yapacaktır. Belki de yapmayacaktır.
Ama o gün fark ettiği şey yalnızca boyaların kuruduğu değildir.
Şimdilik dediği şey, neredeyse bir ömür sürmüştür.
Üstelik kimseyi suçlayamaz. Çünkü geçip giden yılların içinde yalnızca ertelenmiş hayalleri yoktur. Büyüttüğü çocukları, ayakta tuttuğu bir ev, paylaştığı sofralar da vardır.
İnsanın hayatını zorlaştıran biraz da budur. Bazen bir şeyi kaybetmemek için başka bir şeyden vazgeçeriz. Ve vazgeçtiğimiz şeyle koruduğumuz şey, aynı hayatın içinde yan yana durur.
Bu yüzden her bekleyişe kayıp, her vazgeçişe yenilgi diyemeyiz.
Ne var ki zamanın tuhaf bir huyu vardır.
Biz onu geçirirken, o da bizden geçer.
Bir zamanlar saatlerce beklediğimiz bir telefon, yıllar sonra çalsa belki açmak bile istemeyiz. Uğruna gecelerce uyumadığımız bir insanın yüzü hafızamızda silikleşir. Olmasını bütün kalbimizle istediğimiz şey gerçekleştiğinde, onu isteyen eski hâlimizi içimizde bulamayabiliriz.
Çünkü yalnızca koşullar değişmez. Bekleyen insan da değişir.
Bazen dünyanın ritmiyle kendi ritmimiz arasındaki mesafeyi fark etmeyiz. Başkaları yeni hayatlar kurar, yollar değişir, insanlar gelir ve gider. Biz ise kendi günlerimizi, gelmesini beklediğimiz birinin saatine göre ayarlamaya devam ederiz.
Bir süre sonra sabahları kendi isteğimizle değil, bir ihtimalin hatırına uyanırız.
Oysa bir insanın yokluğuna alışmakla, onun geleceğine inanmak aynı şey değildir.
Yokluğa alışabilir, yine de gelişini bekleyebiliriz. Hatta bazen o insanın kendisinden çok, onunla birlikte yaşayacağımıza inandığımız hayatı özleriz.
İşte burada sabırla çaresizliğin sınırları birbirine yaklaşır.
Çünkü insan bazen beklediği şeyin gerçekleşeceğine inandığı için değil, gerçekleşmeyeceğini kabul ettiğinde geçmişte verdiği emeğin anlamını kaybedeceğinden korktuğu için bekler.
Yine de bütün bekleyişleri aynı terazide tartmak, insana haksızlık olur.
Bir hastane koridorunu hatırlayalım.
Sabaha karşı saat üç. Floresan ışıklarının altında bir anne oturuyor. Çocuğu ameliyathanede. Elindeki su şişesinin kapağını açmış ama içmemiş. Her kapı açıldığında başını kaldırıyor. Geçen hemşirenin yüzünde bir işaret arıyor.
Yanına oturan biri usulca, sabırlı olmasını söylüyor.
Kadın başını sallıyor.
Oysa belki de sabırlı olmayı hiç düşünmüyor. Yalnızca orada olması gerektiğini biliyor. Beklemekten vazgeçemez, zamanı hızlandıramaz, sonucu değiştiremez.
Ama yine de oradadır.
Çünkü bazen insanın sevgisi, elinden hiçbir şey gelmediğinde bile kendisine bir yer bulur.
Dışarıdan bakıldığında, o koridorda oturan anneyle yıllarca değişmesini beklediği bir ilişkinin içinde kalan insan aynı şeyi yapıyor olabilir.
İkisi de bekliyordur.
Fakat birinin bekleyişinde değiştiremeyeceği bir gerçeklik, diğerininkinde henüz göremediği ya da kullanamadığı seçenekler bulunabilir.
Birinin sabrı yaşamı taşımasına yardım ederken, diğerinin sabrı farkında olmadan kendi yaşamından uzaklaşmasına neden olabilir.
Üstelik aynı insan, hayatının farklı dönemlerinde bu iki bekleyişi de tanıyabilir.
İsimler değişir, şehirler değişir, kapılar değişir. Fakat insanın içinde biriken korkular, özlemler, pişmanlıklar ve umutlar birbirine yabancı değildir.
Hiç tanımadığımız birinin hikâyesinde gözlerimizin dolmasının sebebi belki de budur.
Onun başına geleni yaşamamışızdır ama içinde taşıdığı duygunun bir benzerini çoktan tanımışızdır.
Hayatlarımızın ayrıntıları farklıdır; duygularımız ise birbirine değecek kadar yakındır.
Bazen tek bir cümle, yıllardır unuttuğumuz bir anıyı uyandırır.
Zaten geçmiş dediğimiz şey de yalnızca yaşadığımız olaylardan oluşmaz. Onlara bugün verdiğimiz anlamlarla yeniden şekillenir.
Bir zamanlar kayıp saydığımız yılları, bugün bizi olgunlaştıran yıllar olarak görebiliriz. Büyük bir fedakârlık sandığımız davranışımızın içinde korkularımızı fark edebiliriz.
Değiştiremediğimiz anların anlamını değiştirebiliriz.
Anları anıya dönüştüren yalnızca zaman değil, onlara yüklediğimiz anlamdır.
Belki de insanın kendisiyle en derin karşılaşması burada başlar.
Bir zamanlar bütün kalbiyle inandığı şeyin artık aynı inancı uyandırmadığını fark ettiğinde...
Vaktiyle uğruna sabrettiği hayatın, bugün yaşamak istediği hayat olmadığını gördüğünde...
Dün kendisini ayakta tutan bir umudun, bugün adımlarını ağırlaştırdığını hissettiğinde...
Böyle anlarda insan yalnızca bir beklentisini değil, o beklentiyle birlikte kurduğu kendilik duygusunu da yeniden düşünmek zorunda kalır.
Bu kolay değildir.
Çünkü vazgeçmek bazen ubir insanı, bir işi ya da bir hayali geride bırakmaktan daha fazlasıdır. O hayalin gerçekleşeceğine inanmış eski hâlimizle vedalaşmaktır.
Sabretmek de her zaman kolay değildir. Kimi zaman bütün belirsizliğine rağmen bir değeri, bir sevgiyi, bir emeği korumayı gerektirir.
Bu nedenle sabrı yalnızca kalmakla, cesareti yalnızca gitmekle açıklayamayız.
Bazen gitmek korkudan, kalmak cesaretten doğar.
Bazen de tam tersi olur.
İnsanın hangi duyguyla hareket ettiğini yalnızca attığı adımdan anlayamayız.
Belki de sabır ile çaresizlik arasındaki en önemli ayrım, bekleyişimizin sonunda ne elde ettiğimizden çok, o bekleyiş boyunca hayatımızla nasıl bir ilişki kurduğumuzda saklıdır.
Çünkü gerçekleşmeyen her umut boşa harcanmış bir ömür değildir. Gerçekleşen her beklenti de doğru yaşanmış bir hayatın kanıtı sayılamaz.
Bir insan beklerken de yaşayabilir. Sevebilir, öğrenebilir, değişebilir, yeniden başlayabilir.
Fakat bazen de yaşamanın kendisini beklemeye başlar.
İşte insanın kendisine en çok yaklaşması gereken yer, belki de tam burasıdır.
Yıllar sonra açılan bir boya kutusunun başında, hiç çalmayan bir telefonun sessizliğinde ya da bir hastane koridorunun soğuk sandalyesinde...
Hepimiz bir gün, hayatın bize vaat etmediği şeyleri ne kadar büyük bir inançla beklediğimizi hatırlayabiliriz.
O gün geriye baktığımızda yalnızca kavuştuğumuz ya da kaybettiğimiz şeyleri değil, beklerken kim olduğumuzu da göreceğiz.
Çünkü hayat, insanın bilinmeyenle yaptığı bir anlaşmadır.
Geleceğin ne getireceğini bilmeyiz. Fakat ona ayırdığımız zamanı, bugünden veririz.
Ve belki de insanın kendisine gösterebileceği en büyük özen, umut etmeyi bırakmadan yaşamaya devam edebilmesidir.
Çünkü insan bazen birinin gelmesini beklerken kendine geç kalır.
Ama kendine geç kaldığını fark ettiği gün, her şey için geç kalmış sayılmaz.
